ABD'nin ve İngiltere'nin konuştuğu dil her ne kadar ortak olsa da detaylara inildiğinde birçok noktada birbirinden ayrılıyor. British yani Britanya ile Amerikan ingilizcesi arasında başta telaffuz olmak üzere önemli farklılıklar bulunuyor. Bu farklılıklar sonucu zaman zaman İngilizce'nin en iyi konuşulduğu bu 2 ülkede yaşayanların birbirini anlama noktasında zorluklar yaşadığı bir gerçek.
Ekşisözlük yazarı 'archer05' aradaki temel farkları etkileyici bir şekilde anlatıyor ve anlatımına şöyle bir örnekle başlıyor:
"Örneğin 'john was very keen to help' şeklindeki bir İngiliz'in cümlesini bir Amerikalı çok büyük ihtimalle anlamayacaktır, ta ki siz 'keen' kelimesinin eş anlamlısı için eager diyene kadar."
Öncelikle Vocabulary farklılıklarına göz atalım.
british english ------------------------american english
anti-clockwise ------------------------counter-clockwise articulated lorry----------------------trailer truck autumn---------------------------------autumn, fall barrister--------------------------------attorney bill (restaurant)-----------------------bill, check biscuit ----------------------------------cookie block of flats--------------------------apartment building bonnet (clothing)--------------------hat bonnet (car)---------------------------hood boot-------------------------------------trunk caravan---------------------------------trailer car park---------------------------------parking lot chemist's shop-----------------------drugstore, pharmacy curtain----------------------------------drapes chest of drawers---------------------dresser, chest of drawers, bureau chips------------------------------------fries, french fries the cinema----------------------------the movies clothes peg----------------------------clothespin coffin------------------------------------coffin, casket crisps------------------------------------potato chips crossroads-----------------------------intersection; crossroads (rural) cupboard------------------------------cupboard (in kitchen); closet (for clothes etc) diversion-------------------------------detour drawing-pin---------------------------thumbtack drink-driving--------------------------drunk driving driving licence------------------------driver's license dual carriageway--------------------divided highway dummy (for baby)-------------------pacifier dustbin ---------------------------------garbage can, trash can dustman-------------------------------garbage collector engine ---------------------------------engine, motor estate agent---------------------------real estate agent estate car------------------------------station wagon film--------------------------------------film, movie flat---------------------------------------apartment, flat, studio flat tyre---------------------------------flat tire flyover----------------------------------overpass gearbox (car)-------------------------transmission gear-lever-----------------------------gearshift girl guide------------------------------girl scout ground floor--------------------------ground/first floor handbag-------------------------------handbag, purse, shoulder bag high street-----------------------------main street holiday --------------------------------vacation hood (car)-----------------------------convertible top jam -------------------------------------jam, preserves jug --------------------------------------jug, pitcher juggernaut----------------------------18-wheeler lift---------------------------------------elevator lorry------------------------------------truck, semi, tractor mad------------------------------------crazy, insane main road----------------------------highway maize----------------------------------corn maths---------------------------------math motorbike----------------------------motorcycle motorway----------------------------freeway, expressway motorway ---------------------------highway, freeway, expressway, interstate highway, interstate nappy---------------------------------diaper naughts and crosses--------------tic-tack-toe pants, underpants-----------------underpants, drawers pavement----------------------------sidewalk pet hate------------------------------pet peeve petrol---------------------------------gas, gasoline the plough --------------------------big dipper pocket money----------------------allowance post-----------------------------------mail postbox------------------------------mailbox postcode-----------------------------zip code postman-----------------------------mailman, mail carrier, letter carrier pub-----------------------------------bar public toilet------------------------rest room, public bathroom railway------------------------------railroad return (ticket)---------------------round-trip reverse charge--------------------collect call ring road---------------------------beltway, freeway/highway loop road surface---------------------- pavement, blacktop roundabout traffic---------------circle, roundabout rubber-------------------------------eraser rubbish-----------------------------garbage, trash rubbish-bin------------------------garbage can, trashcan saloon (car)------------------------sedan shop---------------------------------shop, store silencer (car)----------------------muffler single (ticket)---------------------one-way solicitor----------------------------lawyer, attorney spanner----------------------------wrench sweets-----------------------------candy taxi ---------------------------------taxi, taxi cab tea towel--------------------------dish towel telly (informal), tv---------------television, tv third-party insurance----------liability insurance timetable-------------------------schedule tin----------------------------------can toll motorway-------------------toll road, turnpike torch-------------------------------flashlight trousers---------------------------pants, trousers tube (train)-----------------------subway underground (train)-----------subway vest--------------------------------undershirt waistcoat-------------------------vest wallet-----------------------------wallet, billfold wellington boots---------------rubber boots, rain boots whisky----------------------------whisky/whiskey windscreen----------------------windshield zip---------------------------------zipper
Topluluk isimlerini (Collective Nouns) tekil ve çoğul yapma konusunda da farklılıklar vardır. Amerikan İngilizcesi topluluk isimlerini tekil sayarken, Britanya İngilizcesi bunları hem tekil hem çoğul saymaktadır. Örneğin;
"My family are on holiday now" cümlesi kulağı tırmalayabilir, bir Amerikan bu cümleyi tuhaf karşılayacaktır, onlar için "My family is on holiday" doğrudur. Ama britanya halkı için ilk cümle de doğrudur.
Bir milli futbol takımı için kurulan şöyle bir cümlede şaşırabilirsiniz:
"England are playing well tonight"
Ancak ada İngilizcesi için bu doğrudur.
Bir başka fark da Shall ve Need için geçerlidir. Amerikanlar Shall kullanmazlar, hatta çoğu bilmez bile ne olduğunu. İngilizler'in "Shall we go now?" şeklinde kurdukları bir cümleyi Amerikanlar shall'in past hali olan should kullanarak "Should we go now?" şeklinde kuracaklardır.
Britanya halkı Need kelimesini doğrudan bir modal gibi kullanırken Amerikanlar için Need bir fiildir. şöyle ki:
You needn't speak about it (British) You don't need to speak about it (American)
Bazı fiillerin geçmiş zaman formları da farklılıklardan biridir. Britanya İngilizcesi için düzenli bazı fiiller Amerikan İngilizcesi'nde düzensiz sayılmaktadır.
british english----------------------------------------------american english
burn / burned / burned---------------------------------burn / burnt / burnt dream / dreamed / dreamed--------------------------dream / dreamt / dreamt lean / leaned / leaned-----------------------------------lean / leant / leant learn / learned / learned--------------------------------learn / learnt / learnt smell / smelled /smelled-------------------------------smell / smelt / smelt spell / spelled /spelled----------------------------------spell / spelt / spelt spill / spilled / spilled------------------------------------spill / spilt / spilt spoil / spoiled / spoiled---------------------------------spoil / spoilt / spoilt
Quit ve Wet fiillleri Britanya İngilizcesi'nde düzenliyken Amerikan ingilizcesi'nde düzensizdir.
british english--------------------------------american english
quit / quitted / quitted---------------------quit / quit / quit wet / wetted / wetted----------------------wet / wet / wet
*Get fiilinin Participle hali Amerikan İngilizcesi'nde "gotten"dır. Britanya İngilizcesi asla Gotten kullanmaz.
Kelimelerin yazımında (spelling) ise harf farklılıkları bazı kelimelerde mevcuttur
-re ile biten kelimeler amerikan ingilizce'sinde -er ile yazılırlar.
british-----------------------us
centre-----------------------center fibre-------------------------fiber litre--------------------------liter metre------------------------meter theatre----------------------theater or theatre
-our ile biten kelimeler amerikan ingilizce'sinde -or hecesiyle yazılırlar.
colour----------------------color flavour---------------------flavor humour--------------------humor harbour--------------------harbor labour----------------------labor neighbour-----------------neighbor
-ise ilen biten kelimeleri Britanya İngilizcesi hem -ise hem de -ize ile kullanırken Amerikanlar sadece -ize ile yazarlar.
apologize veya apologise----------------------apologize organize veya organise-------------------------organize recognize veya recognise----------------------recognize
-yse ile biten kelimeler amerikan ingilizcesi'nde daima -yze şeklinde yazılırlar.
analyse ----------------------analyze breathalyse-----------------breathalyze paralyse----------------------paralyze
Bir sesli harf ve l ile biten kelimeler Britanya İngilizcesi'nde çift l ile yazılırken Amerikan İngilizcesi'nde l çift olmaz.
travelled------------------traveled travelling-----------------traveling traveller-------------------traveler fuelled---------------------fueled fuelling--------------------fueling
İçinde -ae ve-oe geçen latin kökenli kelimelerde amerikanlar tek -e kullanırlar.
leukaemia----------------------leukemia manoeuvre --------------------maneuver oestrogen----------------------estrogen paediatric----------------------pediatric
-ence ile biten kelimelerde amerikan ingilizcesi'ndeki yazım -ense şeklindedir.
defence----------------------defense licence------------------------license offence-----------------------offense pretence---------------------pretense
not: advice (isim) advise (fiil) (bu bir yazım farkı değildir)
-ogue ile biten kelimelerde amerikan ingilizcesi'nde sondaki -ue genelde yazılmaz.
analogue---------------------analog veya analogue catalogue--------------------catalog veya catalogue dialogue----------------------dialog veya dialogue
Bunlardan ayrı olarak Amerikanlar'ın Present Perfect Tense kullanımı da oldukça farklıdır. Örneğin Present Perfect Tense kullanımında özne "i" olmak koşuluyla Have olmaksızın doğrudan fiilin Participle halini kullanırlar.
Örnek: i seen this movie before/i never been abroad/ i known him for a long time.
Ayrıca Amerikanlar çoğunlukla Present Perfect Tense yerine doğrudan Past Tense kullanırlar.
örnek: i have lost my keys (british) i lost my keys (us)
Bunlar haricinde başta dediğimiz şekilde telaffuz konusunda da oldukça ciddi farklar da vardır
Öncelikle Amerikanların "r" seslendirmesi çok belirgin olduğu için "retroflex r" meselesine hiç girmeye gerek yok. Telaffuzda Amerikanların /æ/ telaffuzu kendilerine özgüdür. Bunun en belirgin örneği Britanya İngilizcesi'nde uzun a /a:/ ile telaffuz edilen kelimelerin Amerikan İngilizcesi'nde /æ/ sesi ile telaffuz edilmesidir.
class command glass /gla:s/ (us /glæs/) demand /di'ma:nd/ (us /di'mænd/) advantage fast dance
bu duruma örnek gösterilebilir.
Diphtong (iki ünlü) seslerde de farklar vardır. Şöyle ki;
Know, Low, Snow, Grow ve bunlara benzer daha binlerce kelimedeki gibi Schwa (burada maalesef kodlanmıyor) ve ince u bileşimli Diphtong içeren kelimelerde Amerikanlar daha sert bir aksanla Schwa'yı o sesine çevirerek telaffuz ederler. Yani Diphtong Schwa+u bileşiminden o+u bileşimine taşınır.
Ayrıca bazı kelimeler Britanya'da ve Amerika'da tamamen farklı şekilde telaffuz edilmektedirler. Mrneğin "mobile" kelimesi Britanya İngilizcesi'nde, kulağınıza da yatkın olduğu şekliyle /Mıubail/ (I schwa olmalı) şeklinde telaffuz edilirken Amerikanlar bu kelimeyi /moubl/ şeklinde okurlar. benzer şekilde;
------------------------------------british-----------------------------us vitamin----------------------------/vitımin/--------------------------/vaitımin/ privacy----------------------------/'privısi/--------------------------/'praivısi/ schedule-------------------------/'skecu:l/------------------------/'şedju:l/ garage---------------------------/gı'ra:j/---------------------------/'gæric/ advertisement----------------/ıd'vö:tismınt/------------------/ædvır'taizmınt/ herb-----------------------------/hö:b/-----------------------------/örb/
not: kodlanamayan Schwa ve diğer fonetik sembollerden dolayı kusura bakmayın.
Kaynak: Ceotudent